Cykl wywiadów z ekspertami Fem Medical Clinic na temat Menopauzy
Kontynuując cykl rozmów o menopauzie z prof. Edytą Horosz, dziś poruszymy niezwykle ważny temat badań dodatkowych, profilaktyki oraz odpowiedniej terapii w tym szczególnym okresie życia kobiety. Menopauza to czas, w którym nie tylko zmienia się gospodarka hormonalna organizmu, ale również wzrasta ryzyko wielu schorzeń, takich jak osteoporoza, choroby sercowo-naczyniowe czy nowotwory. Dlatego tak istotna jest profilaktyka i odpowiednie podejście terapeutyczne.
Fem: Pani Profesor, czy w okresie zbliżającej sie menopauzy kobieta powinna wykonać jakieś szczególne badania profilaktyczne? Czy może ten czas nie różni się niczym szczególnym w stosunku do poprzednich wizyt u ginekologa?
Prof. Edyta Horosz: Okres menopauzy to dobry moment, aby zadbać o swoje zdrowie i wprowadzić regularne badania profilaktyczne. Nie warto czekać do momentu pojawienia się problemów zdrowotnych, bo w większości przypadków możemy im zapobiec. Pierwszą ważną kwestią jest profilaktyka nowotworowa (piszemy o niej w osobnych wywiadach). Kontynuujemy badania cytologiczne szyjki macicy oraz badania piersi zarówno mammografia ale także nadal USG.
W związku z chorobami sercowo-naczyniowymi, których ryzyko zwiększa się w okresie menopauzy i o których rozmawialiśmy poprzednio, zaleca się regularne pomiary ciśnienia krwi oraz badania laboratoryjne (m.in. lipidogram oraz oznaczanie poziomu glukozy we krwi).
W związku ze spadkiem stężenia estrogenów następuje szybsza utrata masy kostnej prowadząca do osteoporozy, co znacząco zwiększa ryzyko złamań. W celu oceny gęstości mioneralnej kości wykonujemy densytometrie. Zazwyczaj rekomendowana jest powyżej 65rż ale u kobiet z dodatkowymi czynnikami ryzyka wykonujemy ja znacznie wcześniej.
Fem: A czy w tym okresie różni się także podejście ginekologa do badania podczas rutynowej wizyty?
Prof. Edyta Horosz: Wizyta ginekologiczna będzie oczywiście obejmować stałe elementy, które znamy z poprzednich lat, jak na przykład cytologia szyjki macicy bądź USG transvaginalne oceniające ryzyko chorób nowotworowych narządu płciowego. W czasie rozmowy z pacjentką zwrócimy jednak szczególną uwagę na objawy, które będą typowe dla menopauzy i będziemy się starali ocenić jaki wpływ mają one na komfort życia naszej pacjentki. Badanie ginekologiczne będzie także kładło nacisk na aspekty uroginekologiczne. Odpowiednio przeprowadzone badanie umożliwi nam wczesne wykrycie problemów dotyczących obniżenia narządu rodnego lub wczesnych objawów nietrzymania moczu, co pozwoli nam wdrożyć działania profilaktyczne i być może uniknąć eskalacji tych zaburzeń. Ważne jest także omówienie problemów związanych z suchością pochwy czy towarzyszącym im dolegliwościom bólowym podczas współżycia płciowego, czy większą częstością infekcji, o których wspominaliśmy poprzednio. Taka wizyta to także dobry czas na upewnienie się, że nasza pacjentka regularnie odwiedza internistę lub lekarza rodzinnego. Choć nie są to może nasze główne obszary specjalizacji, to my ginekolodzy pełnimy to czasami rolę koordynatora zdrowia kobiety w tym jakże istotnym okresie jej życia.
Fem: Poznaliśmy już co to jest menopauza i jak się ją diagnozuje, teraz chyba warto zająć się leczeniem. No właśnie – czy zawsze musimy leczyć i czy muszą to być tabletki hormonalne na menopauzę?
Prof. Edyta Horosz: Leczenie menopauzy powinno być bardzo zindywidualizowane i zależne od wpływu objawów na komfort życia naszej pacjentki. Nie zawsze oznacza to włączenie terapii hormonalnej. W pierwszej kolejności będziemy starać się działać profilaktycznie. Możemy tu podać kilka przydatnych przykładów.
W przypadku uderzeń gorąca warto unikać czynników wyzwalających, takich jak kofeina, alkohol czy stres. Ich częstotliwość będzie się także zmniejszać dzięki regularnej aktywności fizycznej, która będzie również kluczowa dla utrzymania prawidłowej masy kostnej i zmniejszenia ryzyka osteoporozy. Odpowiednia dieta bogata w błonnik i zdrowe tłuszcze nie tylko wspiera funkcjonowanie układu sercowo-naczyniowego i pomaga w kontrolowaniu wagi, ale także skutecznie będzie zmniejszać wspomniane uderzenia gorąca. Dodatkiem do odpowiedniej diety będą także suplementy dla kobiet w okresie menopauzy, które powinny zawierać witaminy D, K oraz wapń, wspomagające zdrowie kości.
Fem: A czy istnieje jakaś profilaktyka dotycząca obniżenia narządów miednicy mniejszej oraz nietrzymania moczu?
Prof. Edyta Horosz: W przypadku nietrzymania moczu taka profilaktyka obejmuje regularne ćwiczenia mięśni dna miednicy, w których nauce warto skorzystać z porady wykwalifikowanej fizjoterapeutki uroginekologicznej. Ważne jest także unikanie nałogów, takich jak palenie papierosów, a także utrzymywanie odpowiedniej masy ciała czy unikanie nadmiernego zwiększania ciśnienia w jamie brzusznej, czyli nadmiernego wysiłku, dźwigania ciężarów.
Jak już wspominaliśmy poprzednio, obniżony poziom estrogenów będzie sprzyjał także suchości pochwy i związanych z nią problemów. Tu profilaktyka obejmuje stosowanie probiotyków ginekologicznych, unikanie irygacji pochwy oraz regularną higienę intymną z użyciem delikatnych preparatów. Jeśli nie uzyskamy wystarczającej poprawy możemy wdrożyć miejscową terapię hormonalną a także pomyśleć o zastosowaniu pessarów ginekologicznych, które uzupełniają powyższe działania. W przypadkach braku poprawy, gdy z powodu zaburzeń statyki lub nietrzymania moczu komfort życia jest znacząco obniżony warto zastanowić się nad leczeniem operacyjnym.
Fem: I w ten sposób doszliśmy do terapii hormonalnej o którą pytają nasze pacjentki. Mam wrażenie, że narosło wokół niej wiele mitów i obaw. Czy jest to bezpieczna opcja leczenia?
Prof. Edyta Horosz: Bezpieczna pod warunkiem odpowiedniego dopasowania i wykluczenia ewentualnych przeciwwskazań, do których możemy zaliczyć m.in. przebyte nowotwory hormonozależne, choroby zakrzepowo-zatorowe lub inne schorzenia. A więc konieczna jest tu pomoc specjalisty, który poza wykluczeniem ryzyka, pomoże dobrać optymalną drogę podania hormonów, czyli estrogenów, a u pacjentek z zachowaną macicą koniecznie w połączeniu z gestagenami. To właśnie nazywamy hormonalną terapią menopauzalną (kiedyś nazywana hormonalną terapią zastępczą). Jest to najskuteczniejsza metoda łagodzenia objawów menopauzy, takich jak uderzenia gorąca, suchość pochwy czy problemy ze snem, dlatego jest szczególnie wskazana u kobiet, u których objawy są bardzo uciążliwe i znacząco obniżają jakość życia.
Fem: A co z fitoestrogenami, np. czerwoną koniczyną?
Prof. Edyta Horosz: Fitoestrogeny mogą zmniejszać łagodne objawy, ale ich działanie jest słabsze niż klasycznej HTM. Nie chronią kości ani układu sercowo-naczyniowego w takim stopniu jak klasyczne leki hormonalne. Nie są też całkowicie obojętne hormonalnie. Jeśli jednak objawy są mało nasilone lub pacjentka obawia się włączenia leczenia hormonalnego, brakujące estrogeny możemy zastąpić ich roślinnymi odpowiednikami zawartych w preparatach opartych np. na czerwonej koniczynie czy soi.
Fem: Czy droga podania ma znaczenie i jaki jest bezpieczny czas stosowania takiej terapii?
Prof. Edyta Horosz: Droga podania wpływa na bezpieczeństwo i w niektórych przypadkach ma znaczenie. Terapia przezskórna jest korzystniejsza metabolicznie, ze względu na pominięcie części szlaków przemian leków. Z kolei estrogeny dopochwowe działają miejscowo i są bezpieczne nawet u kobiet, które nie mogą stosować terapii ogólnoustrojowej. Innym czynnikiem wpływającym na bezpieczeństwo jest dawka stosowanych leków. Zawsze staramy się osiągnąć zamierzony cel jak najmniejszym stężeniem preparatu. Co do samego czasu leczenia, to nie ma jednej sztywnej granicy. Decyzja zależy od bilansu korzyści i ryzyka. U większości kobiet terapia może być bezpiecznie kontynuowana przez wiele lat, pod warunkiem regularnych kontroli.
Fem: Wydaje się, że najczęstsza obawa pacjentek dotyczy raka piersi. Czy hormonalna terapia menopauzalna rzeczywiście zwiększa to ryzyko?
Prof. Edyta Horosz: To rzeczywiście jedno z najważniejszych pytań w terapii menopauzalnej. Terapia skojarzona (czyli estrogen + gestagen) stosowana długoterminowo może nieznacznie zwiększać ryzyko raka piersi, które nieco maleje w przypadku monoterapii samymi estrogenami. A więc ryzyko będzie zależeć od rodzaju terapii, czasu jej włączenia i długości stosowania oraz indywidualnych czynników ryzyka. O ile trzy pierwsze możemy modyfikować, ostatnia kwestia jest niezmienna i kluczowa do bezpiecznego prowadzenia takiej terapii. A więc odpowiedni wywiad i wybrane badania kontrolne będą tu bardzo istotne, tak aby w przypadku wystąpienia choroby nowotworowej wykryć ją w stadium całkowicie uleczalnym. To dlatego przypominamy naszym pacjentkom aby regularnie same badały piersi, a także wykonywały mammografie lub rezonans magnetyczny w zaleconych odstępach czasowych. .
Fem: Kolejna obawa dotyczy zakrzepicy i udaru. Czy HTM zwiększa to ryzyko?
Prof. Edyta Horosz: kluczowe w terapii objawów menopauzy estrogeny mogą zwiększać ryzyko zakrzepicy, zwłaszcza u kobiet z dodatkowymi czynnikami ryzyka, takimi jak otyłość, palenie papierosów czy wrodzona trombofilia. Ważny jest tu czas rozpoczęcia terapii. Włączając leki w ciągu pierwszych kilku lat od zakończenia miesiączkowania, widoczny jest znacząco lepszy profil bezpieczeństwa takiego leczenia.
Fem: Czy możemy podsumować, jakie podejście do leczenia menopauzy jest najlepsze?
Prof. Edyta Horosz: Najlepsze podejście to takie, które uwzględnia indywidualne potrzeby i stan zdrowia kobiety. Ważne jest, aby omówić z ginekologiem wszystkie opcje – od wdrożenia odpowiedniej profilaktyki, przez hormonalną terapię menopauzalną, po terapię miejscową. Pamiętajmy, że menopauza to nie tylko problemy ginekologiczne i warto kontrolować swoje zdrowie u lekarzy innych specjalności.
Ale najważniejszą kwestią jest to, że przejście menopauzy to naturalny proces, a odpowiednia opieka medyczna i profilaktyka mogą sprawić, że ten okres stanie się czasem na nowy początek, pełen zdrowia i dobrej jakości życia.
Dziękujemy prof. Edycie Horosz za jej eksperckie wskazówki. Zapraszamy na kolejne wywiady w naszej serii poświęconej menopauzie, gdzie będziemy dalej omawiać sposoby radzenia sobie z wyzwaniami tego okresu a także obalać mity z nią związane. Zachęcamy również do odwiedzenia Femiteki Fem Medical Clinic (www.fem.clinic/femiteka), gdzie znajdziecie Państwo więcej informacji i porad, także na inne interesujące tematy.
